Bị khùng nên thỉnh thoảng lại “suy tư” về cái món này. Mấy hôm nay khùng nặng hơn. Hôm nay thì cực kì khùng. Đầu tiên là: “lên – trên” và “xuống – dưới”.

Điểm gốc: trung tâm xóm Tân Tiến – xã Công Lý – huyện Lý Nhân – tỉnh Hà Nam.

1. lên (động từ), trên (giới từ)

  • Gần (cùng xã): nhà, đường, cánh đồng,… ở hướng bắc. Ví dụ: lên nhà ông Hà (có thể chỉ cách 5m), ở trên nhà ông Tân, lên đường trên, lên bãi Vạn,…
  • Xa (ngoài xã): các địa điểm ở hướng bắc hoặc vùng núi, trung du Bắc Bộ. Ví dụ: lên Chính Lý (một xã tiếp giáp phía Bắc), lên Duy Tiên (huyện tiếp giáp phía bắc), lên Hà Tây (tỉnh tiếp giáp phía nam), lên Hoà Bình/Lào Cai/Lạng Sơn,…

2. xuống (động từ), dưới (giới từ)

  • Gần (cùng xã): nhà, đường, cánh đồng,… ở hướng nam. Ví dụ: xuống nhà ông Sơn (cũng có thể chỉ cách 5m), ở dưới nhà ông Cứu, xuống đường dưới, xuống bãi Canh,…
  • Xa (ngoài xã): các địa điểm ở hướng nam (cho đến tiếp giáp Ninh Bình). Ví dụ: xuống (dưới) Vĩnh Trụ (thị trấn, ở phía Nam), xuống Thanh Liêm (huyện ở phía nam), xuống Nam Định (tỉnh tiếp giáp phía nam),…

Lên -- Trên; Xuống -- Dưới

Viết đến đây đỡ khùng nên dừng lại. Hôm nào khùng nặng thì lại viết tiếp về “ra”, “sang” và những chỗ không dùng 4 từ này.

2 thoughts on “Từ chỉ hướng và tư duy về hướng (1)

  1. Tôi còn thấy ông bà ngày xưa ở quê thường hay nói lên và xuống không chỉ ở cách nói hướng mà còn xét ở vị trí trung tâm.
    Ví dụ như “lên thị xã”, “lên huyện”, “xuống Kiến Xương (là 1 huyện trong tỉnh)”…
    Với thị xã thì ở các huyện gọi là lên, còn ở thị xã thì nói là xuống các huyện. Và cuối cùng là lên Thủ đô…

Leave a Reply